СЕГА СЁ Е НА ТУРЦИЈА: Таа со еден потег може да ја одреди иднината на Блискиот Исток, -да ја поткопа или спаси западно-саудиската алијанса

0

Саудиска Арабија, по неколку дена молчење и негирање, порача дека Џамал ​​Кашоги сѐпак е  убиен во просториите на нивниот конзулат во Истанбул, но тврдат дека бил убиен за време на “тепачка” која избувнале меѓу него и луѓето што го испрашувале. Со други зборови, убиството на Кашоги е претставено како несреќен случај, а за ова прашање саудиските власти веќе ги отпуштија и обвинија неколку високи функционери – се разбира, поставувајќи ја ситуацијата на таков начин како принцот престолоналседник  Мохамед бин Салман дека “не знаел ништо”.

Значи, очекуваната верзија на приказната беше објавена на јавноста, сега прашање е дали тоа ќе биде прифатено од страна на западните сојузници поради политички причини. Според најновите информации, се чини дека таа нема да оди “глатко”. Европските лидери отворено го критикуваа саудиското “појаснување” како “нецелосно”, и се чини дека американскиот претседател Доналд Трамп не планира да ја прифати саудиската приказна без разговор.

Интересно, Германија јавно ја критикуваше Саудиска Арабија и ја доведе во прашање континуираната продажба на оружје на авторитарно царство. Интересно е тоа што Германија го стори тоа, во Европа, можеби дури и најмногу оружје што се продава во Саудиска Арабија, иако самите веќе си рекле дека ќе престанат (поради саудиската агресија во Јемен), но досега тоа не се случило. Дали случајот Кашоги има доволно влијание, така што Берлин да заврши со вооружувањето во Ријад? Можно е, но конечната одлука се уште не е донесена.

Самиот Трамп сугерираше дека тој не сака да ја прекине големата испорака на оружје во Саудиска Арабија (тврди дека станува збор за околу десетици илјади работни места и договори од околу 110 милијарди американски долари), стравувајќи дека Русите и Кинезите веднаш ќе “скокаат” на нивното место. Ова значи дека решението треба да биде уникатно, односно сите земји во светот треба да ја сопрат продажбата на оружје во Ријад, односно да биде потребна резолуција на Советот за безбедност на ОН, а тоа нема да се случи додека САД не истрае на планот на користењето на Саудиска Арабија за пресметка со Иран .

На директното прашање дали е задоволен од саудиското објаснување, Трамп рекол: “Не, јас не сум задоволен додека не ги пронајдеме одговорите. Но, ова е голем прв чекор, добар прв чекор, но сакам одговори”.

Тешко нешто може да биде “добар прв чекор”, ако ова е чекор кон измама и обид да се спаси Принцот МБС од директна одговорност. Добар прв чекор може да биде само за Трамп и неговата надворешна политика.

Но, како и секогаш, тешко е да се каже што Трамп навистина мисли и што ќе направи. Неговите коментари за целиот случај на изминатите денови варираа од заканата со “многу сурови последици” до смирувачки тон.

Што се однесува до Европа, францускиот министер за надворешни работи Жан-Ив Ле Дриан повика на целосна истрага, додека германската канцеларка Ангела Меркел порача дека саудиското објаснување “не е доволно”.

“Очекуваме транспарентност од Саудиска Арабија во врска со околностите на оваа смрт … Информациите за настаните во Истанбулскиот конзулат се несоодветни”, изјавила таа.

Сепак, веќе е видливо каде се движи текот на овие дебати – Соединетите Американски Држави малку по малку ќе ја прифатат целата верзија на саудиската приказна. Единствената земја што може да го смени процесот во моментов е, се разбира, Турција, бидејќи Турција може, под услов доколку информациите кои досега гиобјавуваа да се вистинити, и да се објавуваат материјалите погубни по саудискиот наративи.

Имајќи го ова на ум, како реагираше Турција на саудиската верзија на приказната за “тепачка” во конзулатот? Негативно. Висока застапничка од владејачката партија АКП, Лејла Сахин, вчера изјави дека Саудиска Арабија мора да даде свое објаснување  пред ситуацијата да дошла до оваа точка. Понатаму, таа истакна дека турските власти, вклучувајќи експерти за судска медицина и безбедносни службеници, веќе направиле некои заклучоци како дел од нивната сопствена истрага за смртта на Кашоги.

Уште посилна порака беше испратена од потпретседателот на АКП, Нуман Куртулмуш, истакнувајќи дека Турција “никогаш нема да дозволи убиството на Кашоги да се заташка.Портпаролот на партијата, Омер Челик, во вчерашното интервју со новинарите во Истанбул изјави: “Турција ќе дознае што се случило. Никој не треба да се сомнева во тоа”.

Неименувани турски претставници пак истакнуваат ,во разговор со Ројтерс, дека  набрзо ќе биде откриено телото на Кашоги. Се огласи и организацијата  Амнести Интернешнал, која ја повика Саудиска Арабија, веднаш да го предадат телото, доколку е кај нив, со цел да се изврши судска анализа и аутопсија во согласност со меѓународните стандарди.

Се разбира, единственото нешто што навистина ќе биде важно во оваа приказна е наводната аудио снимка што Турција, според провладините турски медиуми, ја поседува. Трамп истакнува дека никој од неговата администрација не слушнал или не видел таква снимка.

Саудиска Арабија, пак, ја негираше неговата смрт до сега и сега укажува дека 18 од нејзините граѓани се уапсени за случајот. Неколку високи претставници очигледно се избрани за елиминација – еден од нив и е заменик-шефот на разузнавачките служби, Ахмед Асири, а пописот исто така е советник на Сауд ал-Кахтани, кој беше познат како десната рака на престолонаследникот МБС.

Саудискиот крал Салман, кој досега веќе му го препуштил целото раководење на земјата на својот син МБС, сега направи уште еден интересен потег – наредил реструктуирање на разузнавачката служба, и истата да биде директно раководена од МБС. Со други зборови, овој потег покажува дека MБС останува не само влијателен, туку му се даваат уште дополнителни овластувања.

Регионалните сојузници на Саудиска Арабија – земји како Египет, Бахреин и Обединетите Арапски Емирати – сосема очекувано стојат на страната Ријад.

Што планира Турција да направи? Дали ќе објави видео кое наводно ја потврдува тортурата и бруталната смрт на саудискиот новинар Џамал ​​Кашоги? Ова е големо прашање кое е многу тешко да се одговори во овој момент. Турските официјални лица дефинитивно се закануваат дека “ќе откријат сè”, но во исто време очигледно како тоа и да не го прават, а тврдењата за “неименувани извори” во суштина не значат ништо – тука е нивниот збор против Саудиска Арабија, а на земјите е понатаму да одлучуваат која верзија ќе ја одберат.

Дали Турција игра некаква игра? Нешто очигледно од сето ова сакаат да извлечат за себе, првенствено од САД. Ако Анкара навистина може да ја дестабилизира американско-саудиската алијанса со еден потег, и ако ја поседува таа снимка, тоа сигурно не само што ќе ја објави, односно, прво ќе провери што сё можат да добијат за не-објавување.Колку би требало?  За САД целосно ги прекине курдските односи во Сирија? Да ги остави на мира оружје да купуваат од кого сакаат (руски С-400)? Да им дадат одредени исклучоци (да речеме, кога станува збор за тргување со Иран)? Можеби дури и да им го екстрадираат Фетула Ѓулен?

Тешко е да се каже, но бидејќи видеото сè уште не е објавено, очигледно е дека во позадина се случува многу дебата и политичка трговија.

Неопходно е да се спомене во целата ова приказна и советникот на Трамп и зет, Џаред Кушнер, кој, како пренсуваат медиумите, бара од Трамп да почека со какви било одлуки. Не е изненадувачки што Кушнер толку многу се ангажирал во ова, бидејќи тој е еден од клучните луѓе кои побараа зајакнување на сојузот меѓу Вашингтон и Ријад, и во крајна линија за корист на Израел. Понатаму, Џаред Кушнер и Мохамед бин Салман, наводно, имаат многу добри и блиски односи.

Времето поминува, утре ќе дојта 20 дена откако Џамал ​​Кашоги беше убиен, и уште еднаш почнува да се покажува колку односот меѓу Саудиска Арабија и Западот е отпорен, и се чини, без разлика што се случило (дури и сознанието дека повеќето терористи На 11 септември 2001 година, биле саудиски државјани, воопшто не му наштети на оваа врска).

И сега сè е на Турција. Извори сугерираат дека Ердоган во последните денови  “дозира”  колку детали ќе бидат објавени и кога за целиот случај. Ердоган, во секој случај, има чувство за “тајминг” – потсетуваме, непосредно пред убиството на Кашоги, Турција го ослободи американскиот пастор Ендру Брунсон, поправајќи го веќе сериозно нарушениот однос помеѓу Вашингтон и Анкара.

Ердоган калкулира, што сега е најдобро за Турција –  само да се ослабне МБС или целосно да се ослободи од него? Ако нема понатамошен притисок, тоа значи дека тој се одлучил за првото сценарио, и тоа сценарио, кое кога ќе посака , може да го претвори во друго сценарио (објавување).

Тајмингот на турските соопштенија сугерира дека нема да дозволи целиот случај да биде заборавен. Гледајќи хронолошки неколку дена, веднаш штом Ријад и Вашингтон се обидуваат да ја “смират” ситуацијата (односно штом Трамп почнува да го притиска саудискиот наратив), доаѓаат нови турски најави, и тие доаѓаат и на ударните места “Њујорк тајмс” и “Вашингтон пост”. Ако се доследни, сега, денес или утре, треба да одекне некое големо сознание од Турција – ако тоа не се случи, до средината на следната недела, аферата ќе почне полека да се гасне, а односите меѓу Запад и Саудиска Арабија да се враќаат во секогаш чудната нормална.