(Фото) Зошто состанокот на големата четворка во Истанбул за Сирија е повеќе важен од колку што изгледа

0

За време на вчерашниот самит во Истанбул, оддржан е самитот за Сирија, состанокот кој го собра досега “најмоќниот состав” – беа турскиот претседател Ердоган, рускиот претседател Путин, германската канцеларка Меркел и францускиот претседател Макрон. Самиот факт дека овие четворица успеале да се соберат околу прашањето за Сирија е значаен, но што всушност е договорено?

Ако се процени според официјалната конечна заедничка изјава, утврдени се познати детали, без големи новини. Сето тоа веќе беше кажано претходно, иако не во овој состав, но и покрај тоа, вчерашниот самит може да биде еден од поважните моменти во контекст на сириската криза.

Да тргнеме прво со договорените точки:

1) Единственото решение за Сирија е политичко решение

Ова е став кој редовно се истакнува од летото 2012 година, кога за прв пат беше дефиниран за време на состанокот Лавров-Клинтон во Женева. Што всушност значи тоа? Обратно од “политичкото” решение е “воено” решение. Со други зборови, политичкото решение на крајот треба да биде крајот на војната на начин на кој властите и опозицијата ќе седнат на маса и ќе се согласат како да продолжат, наспроти военото решение за целосно отстранување на оружената опозиција. Во пракса, “решение” ќе биде,а тоа е, комбинација на едното и другото, ова е очигледно на теренот.

2) Потребата да се започне со работа на новиот Устав во Женева

Новиот сириски устав често се зборува во контекст на највисоката точка, политичкото решение. Се предлага да се формира панел што ќе започне да го подготвува новиот Устав оваа година. Дамаск, во принцип, ја прифаќа оваа идеја, но како ќе се одвиваат работите, ќе се види само кога ќе стапи во сила конкретното пишување на новиот Устав. Сириските власти тешко им дозволуваат на нивните поразени сили да бидат покриени со Уставот, а сирискиот министер за надворешни работи веќе се спротивстави на идејата за формирање на три-третински совет, каде што една третина ќе биде составена од сириска влада, една третина од опозицијата и една третина од ОН  ( на третината на ОН најсилно се противи).

3) Не за поделба на Сирија

Во последната изјава се наведува дека Сирија мора да остане во границите што ги имала пред почетокот на војната. Со ваквиот став се отфрла сепаратизам, но и какви било намери на надворешни сили во делот на отцепување или окупација на делови од Сирија. Важен елемент, ама праксата ќе биде уште поважна. Фактот дека на ова изјава својот потпис го стави и Ердоган, чија армија во моментов де факто ги зазема делови од Сирија, како и изјавите за повлекување од тие делови за. Се разбира, ова исто така важи и за актерите кои не беа присутни тука до вчера, САД, бидејќи американската војска има присуство, исто така нелегално, на исток од Сирија.

4) Одржување примирје и поразување на терористите

Примирјето, првенствено се однесува на Идлиб. Но, постои проблем – во истата провинција Идлиб има и терористи, како да се поразат тогаш?  За тоа лидерите јавно не се изјаснуваат, но од редовите може да се заклучи дека тие ќе се обидат да го задржат постоечкиот статус кво, односно контролата над Идлиб и со тамошната ситуација до понатаму ќе остане на Ердоган.

5) Зајакнување на хуманитарната помош

Очекувано, сите страни изразија поддршка за побрза, посигурна и поголема хуманитарна помош во Сирија. Но, иако овде не е експлицитно споменато, една друга помош е исто така многу актуелно прашање – помош во реконструкцијата на воено разорената  Сирија. Или со поедноставен јазик – кој ќе го плати сето тоа? Русија, дури и ако сака, нема да може да го подмири износот од 400 милијарди долари (се проценува дека е неопходно). Кој тогаш? Кина? Можеби, Кина покажа желба до некаде, но ентузијазмот не е нужен на некои екстремно високи нивоа. Но, зад сцената, Русија стана активен поборник за сириската реконструкција кај западните земји, па и кај САД. И Западот би можел да скокне тука ако сака, ама нема – барем додека Асад е на власт.

6) Враќање на бегалците

Важно прашање за Турција, Германија и Франција, но многу повеќе за Турција, која прими повеќе од 3 милиони сириски бегалци. Меѓутоа, за да започнат луѓето да се враќаат во голем број, најверојатно ќе треба да се остварат повеќето од горенаведените точки, ама и следните.

7) Меѓународно контролирани избори

Се наведува дека главната цел на политичкиот процес е одржување на транспарентни избори кои, се разбира, ќе бидат меѓународно надгледувани. Сите Сиријци, вклучувајќи ги и бегалците, мора да имаат право на глас. Во принцип тоа не е тешко да се направи, но проблемот ќе се појави кога некоја од силите ќе почне да условува кој се смее а кој не да учествува на тие избори.

И токму со тоа доаѓаме до најважната карактеристика на вчерашниот самит. Сосема е јасно кој ќе биде силата што ќе се обиде да го условува конечниот политички процес и кој после него и под кои услови да владее со Сирија – САД, се разбира. Еднаш кога одлучија дека “Асад мора да замине”, политиката кон Сирија повеќе не се менуваше.

Затоа вчерашната средба во Истанбул е важна бидејќи, иако имаше претставници на Русија и тројца претставници на НАТО, ги немаше САД, а се претпоставува уште еднаш (Минск 2?), Дека конфликтите може да завршат или барем значително да се смират , само доколку САД се повлече од масата. Дали ова ќе биде случај со Сирија? Дали Самитот во Истанбул е почеток на оваа или само пригодна фотографија на четворицата лидери? Ова утро дефинитивно не може да се каже со сигурност, но јасно е дека главни актери вчера беа Ердоган и Путин, додека Меркел и Макрон таму побеќе или помалку беа како “споредни улоги”. Меѓутоа, кога вистинските конфликти се решаваат, или кога ќе се стави крај на спроведувањето на горенаведените точки, Меркел и Макрон одеднаш можат да станат најважни актери. Зошто? Бидејќи само со единствено присвојување на Европа (и двете од нив што ја претставуваат) можно е да се стави крај на конфликтот во Сирија без САД да започнат нов притисок и ескалација. Додека постои единствена американско-европска политика, војната практично е невозможно да се заврши.

Пред неколку години, се чинеше невозможно да се очекува каква било европска сепарација од американската политика во блиска иднина, односно, првата беше бескрајно подложна на другата. Но, денес ситуацијата е поинаква, најмногу благодарение на Доналд Трамп односно пропратните појави на неговата изолационистичка “Америка на прво место” политиката.

Конечното решение за крајот на војната во Сирија денес, за жал, е подалеку од онаа што се чинеше на почетокот на оваа година – Соединетите Држави ги зазедоа своите позиции уште потешко на источниот дел од земјата, додека Ердоган најавува уште подлабок влез “источно од Еуфрат”. Сето ова решението може да го отфрли потенцијално , дури и со години (особено ако зборуваме за вистинско решение, а не замрзнат конфликт). Сепак, ако оваа средба во Истанбул помине така што тројца лидери на НАТО нема да одговорат со некои сосема различни барања денес (што честопати беше случај), дефинитивно има простор за оптимизам. Во тој случај вчерашната средба во Истанбул беше многу поважна отколку што изгледаше во почетокот – дури и пред состанокот, многумина се согласија дека нема да бидат донесени значајни одлуки, но, како што тврдевме, ова не е толку важно. Сирија не бара некои нови големи идеи и планови, веќе е добро позната, потребен е само консензус помеѓу неколкуте сили, онолку колку што треба за да се надмине планот на САД за “промена на режимот”, а за тоа да се случи, вчера виденото друштво би било минимум.

Се разбира, состанокот можеме да го набљудуваме и надвор од сирискиот контекст – Русија секако е задоволна од фактот што Путин и понатаму е во друштво на европски лидери (на пример, фотографирањето со британската премиерка би било невозможно, но Париз и Берлин се уште не се изгубени за Москва).

За крај, интересен детал – Путин и Ердоган вчера одржаа заеднички состанок пред да им се приклучат Меркел и Макрон. Ова, секако, сугерира дека двата веќе имаат добро разработени плановите за Сирија од претходно споменатите точки кои подоцна беа објавени во јавноста.