СПЕЦИЈАЛНА РЕПОРТАЖА ОД ИРАН : Техеран е подготвен цврсто да се спротивстави на американските санкции

0
77

Како што се и очекуваше, САД воведоа санкции за иранскиот извоз на нафта и гас, а иранската влада, исто така, одговори со отфрлање на таковиот режим. И додека уличната цена на иранскиот рил во последните недели скокал нагоре и надолу, на самиот ден кога се воведоа санкции, и после тоа немаше значителни промени.
Во светот на нафта, тешко е да се помират сложените геополитички судири. Осудувајќи го потегот на администрацијата на Трамп, иранските тврдолинијаши всушност ја обвинија Америка за повлекување од нуклеарниот договор за зголемување на цената на нафтата и ја повика Организацијата на земји извознички на нафта (ОПЕК) да го зголемат своето производство со што ова група на земји ќе му се спротивстави на САД.

Целта на Трамп за повторното воспоставување на санкциите е во суштината нуклеарниот договор, да се доведе иранската економија до точка на тотален колапс, да се задржи регионален ангажман на Иран во Сирија, Ирак и Јемен и, и покрај одбивањето на Вашингтон, веројатно да се прослави падот на иранскиот владеачки систем. Официјалната позиција на Белата куќа е дека, со зголемен економски и политички притисок, Иран ќе се врати на преговарачката маса за да го замени нуклеарниот договор со нов договор кој ќе го носи името на Трамп.

Во потрага по “подобри услови” за иранскиот нуклеарен договор, администрацијата на претседателот Трамп се базира на фактот дека иранската влада се соочува со внатрешна опозиција на своето население, повеќе отколку кога беше договорен договорот во 2015 година. Ова популарно незадоволство е очигледно и објаснува зошто иранскиот реторички одговор на најавата за повлекување на САД беше релативно мал во споредба со слични историски преседани. Но, ова не е одлучувачки чекор, бидејќи Иран смета на Европа и другите главни трговски партнери да се спротивстават на напорите на Аамрика во санкциите.

Во Иран, каде што авторот на оваа статија моментално е лоциран, не постојат посебни симпатии за иранската влада, а особено нема разбирање за американската политика која со Трамп го покажа своето вистинско лице и кое повеќе не се крие зад фасадата на демократскиот политички поредок. Јасно е дека Американците сакаат да ја промовираат демократијата само кога тоа е во нивна интерес, и кога тие промовираат државни удари и ги избегнуваат меѓународните договори и обврски. На иранчаните капата им е полна со тоа,тие сакаат едноставен живот во кој нема да мора да размислуваат за санкции или форми на шверц. Големиот страв од последиците од санкциите се чувствува на улицата, која е поттикната од падот на иранскиот риал, поголемата сива економија и општото чувство на сомнеж за тоа што ќе се случи следно.

Во последните изјави во врска со повторното воспоставување на американските санкции, иранскиот претседател Хасан Рохани ја остави вратата отворена за идните разговори со САД, и покрај фактот дека овој процес ќе дојде само во далечна иднина. “Овој пат со гордост ќе ги прекршиме санкциите бидејќи тоа е насилничко однесување”, изјавил Рохани на состанокот со претставниците на Министерството за економски прашања и финансии, кои ги нарече врв на издржливоста.

Рохани додаде дека овој нов круг санкции “е против законот, спогодбата и резолуцијата на ОН”. Иранскиот нуклеарен договор меѓу Иран и петте постојани членки на Советот за безбедност на ОН и Германија е потврден со резолуцијата на Советот за безбедност. Американскиот државен секретар Мајк Помпео објави 12 барања за Иран, од нуклеарниот договор до регионално и домашните политики. Многу од овие максималистички барања обично бараат од Иран да направи големи промени во својата политика во текот на изминатите 40 години.

За можноста за преговори со САД, Рохани рече дека ако САД останат посветени на своите првични обврски во нуклеарниот договор, тоа би можело да биде основа за идните разговори. Рохани истакнал дека за време на состанокот на Генералното собрание на ОН во септември, претставници на четири различни земји му пристапиле да посредуваат во разговорите меѓу САД и Иран. Рохани одговори дека сè е можно доколку Вашингтон се држи до сопствените зборови. Иранскиот министер за надворешни работи, Мохамад Јавад Зариф, исто така, изјавил дека Иран е подготвен да разговара со САД, бидејќи ги исполнуваат своите обврски за тековните барања од нуклеарниот договор.

Додека САД се обидуваат да го намалат иранскиот извоз на нафта, стана јасно дека ова е непрактично; не постои замена за иранските 2,5 милиони барели дневно во извозот на нафта. Додека Саудиска Арабија претходно тврдеше дека недостатокот е готов, експертите веруваат дека Ријад и неговите сојузници немаат капацитет целосно да ја надоместат загубата на иранската нафта. Сега кога извозот на нафта во Иран падна на околу 1,5 милиони барели, референтната цена на ОПЕК се зголеми на околу 76 долари со тренд на растење.

Трговската војна со Кина и САД наметнување на економски санкции против Русија ги направи Пекинг и Москва помалку склони да соработуваат со Вашингтон и повеќе со окрутниот Иран. Покрај тоа, Белата куќа не може да смета на соработката на Европската унија која започна со нуклеарни преговори со Иран во 2003 година и која нуклеарниот договор го гледа како еден од своите окосници во надворешно-политичките достигнувања.

Покрај тоа, ЕУ сè повеќе ги разгледува санкциите како закана за својот идентитет и независност. Францускиот министер за финансии, Бруно Ле Маре, неодамна изјави дека “исходот од оваа криза со Иран ќе биде шанса Европа да има свои независни финансиски институции, за да можеме да тргуваме со она што сакаме”. Засега, европските компании, без јасни гаранции од нивните земји и Европската унија како целина, се предмет на чисто американско уценување. На пример, дури и Пежо, кој е акционер во иранската автомобилска индустрија, размислува да замине.
Американските санкции ги поставија темелите за историски промени во глобалниот финансиски систем. Со децении, американскиот долар доминираше на меѓународните финансиски пазари. Меѓутоа, повлекувањето на САД од нуклеарниот договор предизвика земји како Русија, Кина, Индија и Турција да ги искористат своите локални валути за да тргуваат со Иран. Ако Европа успее да создаде финансиски систем кој е одделен од американскиот долар, другите земји можат да го користат еврото во трговијата со Иран, со што ќе ја намалат американската доминација на глобалните пазари.

Останатите потписнички на договорот својата позиција ја сметаат како средство за спротивставување на Американскиот унилатерализам. Ова се должи на фактот дека договорот е мултилатерален, подпрен со Резолуцијата на ОН 2231, од кого владата на Трамп еднострано одстапи и сега се обидува да ги казни другите нации за спроведување. Секоја капитулација на Вашингтон за ова прашање дополнително ќе го поддржи актуелниот американски пристап. За да се избегне ова, Иран и меѓународната заедница зачувувањето на нуклеарниот договор ќе го видат како стратешка нужност.
Моќните американски сојузници, како што се ЕУ и Јапонија, продолжуваат да го поддржуваат договорот. Само неколку регионални сојузници, имено Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати и Израел, ја поддржаа одлуката на Трамп да се повлече од договорот, додека другите важни регионални играчи, како што се Турција, Оман и Ирак, продолжуваат да го поддржуваат договорот.

Истовремено, движењата во другите регионални кризи не ги фаворизираат САД и нејзините сојузници: Башар ал Асад, поддржан од Русија и Иран, победува граѓанска војна; Американската кампања во Авганистан не успеа; Саудиска Арабија не успеа да ги порази Хутие во Јемен, а Катар ја надмина блокадата на саудиските лидери. Ваков развој ќе му олесни на Техеран да пронајде решенија за санкциите наметнати од Вашингтон.