Ја викав, и сѐ уште ја викам, ,,Нана Селманица“. Всушност, ни до ден денес не ѝ го знам правото името на жената која ми беше втора мајка и која сѐуште ја сметам за таква, без разлика на годините и времињата кои поминаа и кои и натаму ќепоминуваат. Едноставно таа ми е Нана, а Селманица ми е по нејзиниот сопруг Селман. Кај нас, колку за информација, е вековна традиција жените да се викаат по нивниот сопруг, односно спред мажот.

Еден хроничар и социолог од моето село ќе речеше и слатко ќе се изнасмееше – „Кога кај нас жената ќе се омажи ѝ се брише и име и презиме.“ На тој начин, бабами Доста секогаш беше Станкојца, по дедо ми Станко, а баба ми Ефимија беше Трајаница, Есатица на Есат и така натаму. Ми паѓа и денес чудно зошто на тој начин жените, самите себе си, се викаа така откако ќе се омажеа. Можеби тоа го правеле во согласност со моралните норми, кои тогаш владееле со цел секој да си ја означи својата припадност и своина.

На софрата, на која седевме покрај мојата нана Селманица, беа и чичко Селман, теза Муда, Невзат и Исмет. Чичко Селман го паметам како мудар и сталожен човек, права глава на куќата. Теза Муда ми беше нешто помеѓу мајка и постара сестра, која се грижеше за мене исто како и за нејзините браќа Невзат и Исмет.

Во дворот имаше млада муренка,во тоа време сѐуште недоволно разгранета, на која го поставувавме јажето на нашата нишалка и еден по друг се нишавме сѐ дури не нѝ заврши нашиот ред. Никогаш не се скаравме и секогаш секој си го знаеше својот ред и времето колку да се ниша. Муренката беше млада и штотуку се разгрануваше. Затоа, чичко Селман ќе нѐ предупредеше и со внимателен и мудар тон, како да нѝ ја претскажува иднина, ќе речеше – „Внимавајте деца, муренката е млада, немојте да ја скршите, треба да се раграни и секој да си ја чува својата гранка и, потоа, заедно да береме многу плодови од нејзе.“ Тогаш бев многу млад, учев само биологија и мислев дека неговите зборови ја објаснуваат само биолошката матерјалност на муренката, без да сфатам дека тие зборови биле филозофија на нашиот живот.

Во аголот на собата имаше телевизор. Се сеќавам на првите слики што таму ги гледав. Во мене останаа тие црно бели слики на првиот цртан филм „Барум-Барум“ на едни прости бели линии, како еднодимензијална контура на човече кое одеше по една бела линија по која постојано, сѐ од ново и од ново, наидуваше на некои препреки. Навидум, тоа беше за сите нас едноставен цртан филм, но дури денес сфаќам дека патеката по која чекореше човечето со контури, со постојани препреки на патот, ќе стане реалност на нашиот живот.

Никогаш нема да ја заборавам сликата на нана Селманица и мојот чичко Селман кога наеднаш пред телевизорот силно и гласно заплакаа. Тоа беше дента на 4 мај 1980 година. Паметам дека заплакаа не поради нешто друго, туку поради тоа што наеднаш се прекина нашиот омилен филм „Тарзан“ и една тетка излезе и рече дека другарот Тито нѐнапушти. Тоа беа големи солзи на едно расплакано лице и едни раце кои откако неколкупати си ја удрија својата глава, во вид на една тажачка, наеднаш сите нас, дечињата, нѐ прегрнаа. Не сфатив тогаш за кого беа наменети тие солзи – дали за тој што рекоа дека умре, или од страв за нас сите. Денес мислам дека плачеа и за едното и за другото.

Оттогаш поминуваа години на нашите непрекинати игри со моите другари и браќа Невзат и Исмет. Тоа беше, како велат моите родители, во 80-те години од минатиот век.Дојдоа 90-те години, кога секој од нас почна да заминува по својот пат: јас на училиште, во гимназија, а моите Невзат и Исмет на печалба, додека нашата муренката ја оставивме самата да се разгранува.

Растргнати секој по својот пат, но најмногу по патот кој некои други нѝ го тарсираа – патот на војни, омрази и поделби – ја оставивме, некако ја заборавивме муренката, а таа, сепак, се разгрануваше сѐ повеќе и повеќе. Нејзините гранки толку се одделија од стеблото, заборавајќи дека се братски и сестрински, што заминаа во туѓи дворови, за други стопани да ги берат нивните плодови. А таму, во туѓите дворови, барем да ги береа само плодовите, туку ги кршеа и нашите гранки, уништувајќија со години постојано, но пополека, сѐ дури исчезна, без тоа да го приметиме.

Денес, на мојот телевизор ги нема повеќе еднодимензионалните цртани филмови, ниту нивната едноставност. Но затоа, ја снема и едноставноста на нашиот, итоа како потребен, мирен живот. Сега се натпреваруваме во повеќедимензионалноста, која ја зафатила не само телевизиската слика, туку и нашиот ум и разум. За жал, мораме, колку за да преживееме во овој свет, да бидеме повеќедимензионални и притоа едно да мислиме, друго да зборуваме, а сосема трето да правиме. Колку би било убаво кога нашата повеќедимензионалност во нашето различно размислување, делување, работа, творење на секој од нас ги обединиме во една иста цел – во подобар живот за сите нас. Велам „за сите нас“, а не на нечиј туѓ живот.

Колку би сакал повторно да посадам таква муренка и со ист глас, како оној на мојот чичко Селман, да им ги кажам на нашите деца истите оние зборови кои тој нѝ ги кажуваше. Можеби нема да дозволам повторно да нѝ избегаат гранките, некој да нѝ ги крши и да се слади со нивните плодови.

Денес, седам на масата и ги јадам најубавите јадење. Меѓутоа, ништо и никогаш нема да ми биде поубаво од вкусот на компотот, направен од дренки, или од вкусот на коматот со праз, што го правеше мојата НАНА.

Автор: Др. Оливер Бојчески

Откажи одговор

Ве молиме внесете го вашиот коментар
Ве молам ставете го вашето име